Mahkum

Chiaroscuro; Sinemada Işık…

10 January 2006

Chiaroscuro; sözlük anlamıyla, iki italyan kelimenin (açık/parlak) ve (karanlık) kombinasyonu, anlaşılır bir ışık ve gölge kontrastı anlamına gelir. Genellikle yüksek contrast ışık ya da “Rembrandt ışıklandırması” kullanarak elde edilir. Düz ışıklandırma ya da TV ışıklandırması (gölgesiz parlak ve düz ışık) chiaroscuro’nun tam tersidir.

The African Queen (1951) ve The Barefoot Contessa (1954) gibi filmlerin görüntü yönetmeni Jack Cardiff “Ekonomi ve yalınlık, bu Caravaggio‘dur. Drama ve organizasyon, bu da Turner‘dir. İşte bu bir sahneyi ışıklandırırken düşündüğün şeydir” der.

Sinema sanatının temel bileşenlerinden belki de en önemlisi görüntüdür hiç şüphesiz. Önemli görüntü yönetmenlerinin hemen hepsi, klasik resim sanatının ustalarının eserlerini incelemiş ve büyük çoğunlukla da sinema sanatı için Chiaroscuro’da karar kılmışlardır. Sinema sanatı ve görsellik dendiğinde ilk önce akla ışık ve gölge gelmektedir. Işık ve gölge görüntüye anlam verir, tutkuyu, korkuyu, umudu, sevinci ve hüznü sırtında taşıyan en önemli anlatım elementlerinden biri haline gelir. Drama gibi klasik ve mimetik bir sanat için; Rembrandt, Vermeer, Caravaggio, Turner, Pieter de Hooch gibi klasik ve “dramatik” ressamların örnek alınmasına şaşmamalı.

Efsane görüntü yönetmenlerinden Tonino Delli Colli, Gülün Adı’nın -Name der Rose, Der (1986)- çekimlerinden önce filmin geçtiği döneme ait klasik ressamların tablolarını ders çalışır gibi çalıştığını söylemektedir. Ülkemizin karanlıktan korkan kameramanlarına ders olacak bir lakabı olan Gordon Willis‘e ne demeli: Karanlıklar Prensi. Willis’in unutulmaz The Godfather (1972)‘in görüntü yönetmeni olduğunu söylersek, sanırız Karanlıklar Prensi lakabını neden kazandığını da söylemiş olacağız. Ülkemizden sıradan bir görüntü yönetmeninin bildiği tüm şeylere aykırıdır, Willis’in ışıklandırması.

Yüksek kontrast, güçlü ters ışık, daha fazla dramatik etki. Kompozisyon ve ışıklandırmada doğu minyatürleri örnek alınarak bir sinema görselliği oluşturulabilmesi zor görünüyor. Nedeni ise karmaşık değil: Doğu sanatları mimetik değildirler. Mimesis, klasik drama ve klasik resim sanatıdır. Mimetik sanatlar yaşadığımız evrenin bir simülasyonunu kurmaya çalışırlar. Daha önceleri de mahkum.net sayfalarında tartıştığımız temel konuların etrafında dolaşmaya devam ediyor ve sizlere de önce klasik ve temel sorunları ele almak gerektiği savımızı öneriyoruz.

Örneğin bir portre görüntüsünde ışıkları sete yerleştirirken yapacağınız Rembrandt ışıklandırmasında anahtar nokta, genellikle kamera merceğinden uzaktaki gözün altında bir üçgen ya da elmas şekli oluşturmaktır. Yüzün bir tarafı ana ışık kaynağından gayet iyi ışık alırken diğer tarafı ışıkların ve gölgelerin kesişim yeri olur. Bu chiaroscuro olarak bilinir ve insan yüzünde geometrik bir şekil oluşturmak için kullanılır. İnsan yüzü görüntüleri bu sayede vesikalık fotoğrafların iki boyutlu halinden kurtulur ve derinlikli bir hal alır.

Mahkum’da yukarıda isimlerini saydığımız görüntü yönetmenlerini aratmayacak kadar yetenekli ve dramatik ışıklandırmaya hakim bir görüntü yönetmeniyle çalışsak sizce nasıl olur? En azından aynı dili konuşurduk :)

Bu yazı Sinema Hakkında konusuyla ilgili.